Nowy Jork znosi zakaz gejowskich saun.
Ponad cztery dekady po zamknięciu saun gejowskich w szczytowym okresie epidemii AIDS politycy w Nowym Jorku chcą znieść przepisy, które do dziś praktycznie uniemożliwiają ich funkcjonowanie. Zamiast całkowitego zakazu proponują system licencjonowania oraz nadzoru, oparty na współczesnej wiedzy medycznej oraz aktualnych metodach zapobiegania HIV i innym infekcjom przenoszonym drogą płciową.
Projekt ustawy, nazwany „Public Health Modernization Act”, został przedstawiony przez demokratycznego senatora stanowego Erika Bottchera z Manhattanu oraz deputowanego Tony’ego Simone’a. Zakłada on uchylenie przepisów wprowadzonych w 1985 roku oraz zobowiązanie stanowego Departamentu Zdrowia do opracowania zasad dotyczących licencjonowania, funkcjonowania i kontroli saun dla dorosłych.
Echo epidemii AIDS
Obowiązujące przepisy powstały w zupełnie innych realiach. W 1985 roku wiedza na temat HIV i sposobów jego przenoszenia była znacznie bardziej ograniczona niż obecnie. Nie istniały wówczas ani skuteczne terapie antyretrowirusowe, ani PrEP, czyli leki pozwalające znacząco zmniejszyć ryzyko zakażenia HIV, ani powszechnie dostępne szybkie testy.
Rok później władze Nowego Jorku wykorzystały stanowe regulacje do zamknięcia działających w mieście saun. Miejsca te pełniły jednak nie tylko funkcję seksualną. Dla wielu osób homonormatywnych były również ważnymi przestrzeniami społecznymi i miejscami spotkań, szczególnie w czasach, gdy możliwości otwartego życia homonormatywnego były znacznie bardziej ograniczone.
Zdaniem Bottchera przepisy będące odpowiedzią na ówczesny kryzys zdrowotny nie powinny automatycznie pozostawać elementem polityki publicznej przez kolejne dziesięciolecia.
„Nauka się zmieniła. Zmieniły się metody profilaktyki. Nasze prawo powinno nadążać za tymi zmianami” –— argumentuje senator. Jego zdaniem ograniczenia wprowadzono w czasie wyjątkowego zagrożenia zdrowia publicznego, jednak rozwiązania nadzwyczajne nie powinny na zawsze stawać się stałym elementem prawa.
Regulacja zamiast zakazu
Zwolennicy ustawy podkreślają, że całkowity zakaz niekoniecznie musi prowadzić do ograniczenia ryzyka zakażeń. Kontakty seksualne nie znikają wraz z zamknięciem konkretnych miejsc, lecz mogą przenosić się do szarej strefy, w którejych trudniej zapewnić dostęp do profilaktyki, testów czy informacji dotyczących zdrowia seksualnego.
Nadzorowane sauny mogłyby natomiast stać się miejscami, w których służby zdrowia oraz organizacje społeczne mogłyby prowadzić działania profilaktyczne. Wśród możliwych rozwiązań wymienia się między innymi dostęp do prezerwatyw, testów na HIV i inne infekcje przenoszone drogą płciową, konsultacji oraz informacji dotyczących PrEP i leczenia.
Regulowany system oznaczałby również możliwość przeprowadzania regularnych kontroli oraz ustanowienia określonych standardów higienicznych.
Projekt nie określa jednak szczegółowo, jak miałyby wyglądać takie placówki. Jeśli ustawa zostanie przyjęta, stanowy Departament Zdrowia otrzyma 180 dni na opracowanie konkretnych zasad dotyczących ich licencjonowania i działalności. Przy tworzeniu regulacji będzie miałby współpracować ze specjalistami z zakresu zdrowia publicznego oraz korzystać z doświadczeń miejsc, w których podobne rozwiązania już funkcjonują.
Autorzy projektu zwracają uwagę, że Nowy Jork coraz bardziej odstaje pod tym względem od innych dużych amerykańskich miast. W ostatnich latach część samorządów zaczęła ponownie analizować przepisy powstałe w pierwszych latach epidemii AIDS.
Minneapolis na początku 2026 roku zniosło obowiązujący przez 38 lat zakaz funkcjonowania saun gejowskich. Z kolei San Francisco od lat dopuszcza działalność takich miejsc pod warunkiem spełniania określonych wymogów związanych z ochroną zdrowia publicznego.
Koniec irracjonalnego strachu
Projekt zyskuje poparcie organizacji działających na rzecz społeczności LGBTQ+. Ich przedstawiciele od lat wskazują, że obowiązujące przepisy opierają się na realiach medycznych i społecznych sprzed ponad czterdziestu lat, a nie na współczesnej wiedzy o HIV i zdrowiu seksualnym.
Dziś profilaktyka HIV obejmuje między innymi PrEP, regularne testy testowanie oraz skuteczne leczenie osób żyjących z HIV. Odpowiednio prowadzona terapia może doprowadzić do niewykrywalnego poziomu wirusa, przy którym nie dochodzi do jego przeniesienia drogą płciową. Zdaniem zwolenników reformy oznacza to, że polityka zdrowotna powinna wykorzystywać dostępne obecnie narzędzia, zamiast opierać się na rozwiązaniach stworzonych w zupełnie innych warunkach.
„Chodzi o uznanie, że nasza polityka zdrowotna powinna opierać się na dzisiejszej nauce, a nie na wczorajszym strachu” –— podsumowuje Bottcher.
Debata w Nowym Jorku jest więc czymś więcej niż dyskusją o losie jednego rodzaju lokali. Dotyczy szerszego pytania o to, czy przepisy stworzone podczas kryzysu zdrowotnego powinny obowiązywać także wtedy, gdy zmieniły się zarówno możliwości medycyny, jak i wiedza na temat samej choroby. Zwolennicy ustawy przekonują, że po ponad czterdziestu latach odpowiedzią powinien być nie zakaz, lecz regulacja oparta na współczesnych standardach zdrowia publicznego.
