Queer, coming out, deadname, ally, shade czy slay – jeśli zdarzyło Ci się natknąć na te słowa w mediach społecznościowych, podczas Parady Równości lub w rozmowach osób LGBTQ+, być może zastanawiasz się, co dokładnie oznaczają. Choć wiele z tych określeń przeniknęło już do codziennego języka, ich znaczenie nie zawsze jest oczywiste. Niektóre opisują ważne doświadczenia osób LGBTQ+, inne są elementem charakterystycznego slangu, a jeszcze inne służą do wyrażania wsparcia, dumy czy poczucia wspólnoty.
Przygotowaliśmy słownik najczęściej używanych pojęć w społeczności LGBTQ+.
Queer
Jedno z najbardziej rozpoznawalnych słów w społeczności LGBTQ+.
Dawniej po angielsku oznaczało „dziwny”, „nietypowy” i było używane jako obelga wobec osób nieheteronormatywnych. W latach 80. i 90. XX wieku aktywiści odzyskali to słowo, nadając mu pozytywne znaczenie. Dziś wiele osób używa go jako szerokiego określenia swojej tożsamości lub całej społeczności.
Coming out
Oznacza dobrowolne powiedzenie innym o swojej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej.
Zwrot pochodzi od angielskiego coming out of the closet, czyli „wyjścia z szafy”. Dziś najczęściej używa się krótszej formy – „coming out”.
Outing
Przeciwieństwo coming outu.
To ujawnienie czyjejś orientacji lub tożsamości bez zgody tej osoby.
Szafa
„Być w szafie” oznacza ukrywanie swojej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej.
To dosłowne tłumaczenie angielskiego słowa closet.
Deadname
Imię, którego osoba transpłciowa używała przed zmianą danych lub przed rozpoczęciem życia zgodnie ze swoją tożsamością.
Od angielskiego dead name, czyli „martwe imię”.
Deadnaming
Celowe lub przypadkowe zwracanie się do osoby transpłciowej jej dawnym imieniem.
Misgendering
Zwracanie się do osoby niewłaściwymi zaimkami lub określenie jej niezgodnie z jej tożsamością płciową.
Słowo powstało z połączenia angielskich wyrazów mis– („błędnie”) i gender („płeć”).
Passing
Termin używany głównie przez osoby transpłciowe.
Oznacza sytuację, w której otoczenie postrzega osobę zgodnie z jej tożsamością płciową, bez domyślania się, że jest transpłciowa.
Nie każda osoba transpłciowa uważa passing za ważny lub potrzebny.
Dysforia
Skrótowo mówi się tak o dysforii płciowej, czli dyskomforcie wynikającym z niezgodności między odczuwaną tożsamością płciową a płcią przypisaną przy urodzeniu.
To termin medyczny, ale często pojawia się w codziennych rozmowach.
Euforia płciowa (Gender euphoria)
Przeciwieństwo dysforii.
Opisuje radość i komfort wynikające z bycia postrzeganym zgodnie z własną tożsamością płciową.
Termin zyskał popularność w społeczności internetowej jako sposób opisywania pozytywnych doświadczeń.
Ally
Osoba sojusznicza.
To osoba, która sama nie należy do społeczności LGBTQ+, ale wspiera prawa osób queer i reaguje na dyskryminację.
Rainbow washing
Określenie firm lub instytucji, które podczas Miesiąca Dumy zmieniają logo na tęczowe i prowadzą kampanie marketingowe, ale poza tym nie wspierają społeczności LGBTQ+.
Nazwa powstała przez analogię do terminu greenwashing.
Pinkwashing
Określenie sytuacji, gdy firma, organizacja lub państwo promuje się jako przyjazne osobom queer, aby poprawić swój wizerunek, jednocześnie odwracając uwagę od innych problemów lub prowadząc działania niespójne z deklarowanym wsparciem.
Chaser
Określenie osoby, która fetyszyzuje osoby transpłciowe lub umawia się z nimi wyłącznie ze względu na ich transpłciowość.
T4T
Skrót od trans for trans.
Oznacza relacje, w których osoby transpłciowe świadomie szukają partnerów lub partnerek również będących osobami transpłciowymi.
Bear
Określenie wywodzące się z kultury gejowskiej.
Bear to zazwyczaj dorosły, brodaty, owłosiony mężczyzna o masywniejszej sylwetce. Wokół tego określenia powstała cała subkultura z własnymi wydarzeniami i symboliką.
Twink
Najczęściej młody gej o szczupłej sylwetce i delikatnym wyglądzie.
Pojęcie pojawiło się w amerykańskiej kulturze gejowskiej pod koniec XX wieku.
Otter
Mężczyzna o szczupłej sylwetce, ale z wyraźnym owłosieniem ciała.
Nazwa jest częścią nieformalnej „zwierzęcej” terminologii używanej przez część społeczności gejowskiej.
Drag
Forma sztuki scenicznej polegająca na świadomym odgrywaniu i przerysowywaniu cech płci.
Osoby występujące w dragu mogą być każdej orientacji seksualnej i każdej tożsamości płciowej.
Read
Termin pochodzący z kultury ballroom.
Oznacza błyskotliwe, często humorystyczne wytknięcie komuś jego wad lub zachowania.
Popularność zdobył dzięki filmowi dokumentalnemu Paris Is Burning i programowi RuPaul’s Drag Race.
Shade
Subtelna, elegancka lub ironiczna uszczypliwość.
To bardziej wyrafinowana forma krytyki niż otwarte obrażanie.
Slay
Wyrażenie oznaczające „wyglądasz świetnie”, „zrobiłaś to perfekcyjnie”, „rozwaliłaś system”.
Pochodzi z afroamerykańskiej kultury queer i ballroom, a później trafiło do języka młodzieżowego na całym świecie.
Serve
Zwrot oznaczający zaprezentowanie świetnego wyglądu, stylizacji lub pewności siebie.
Mother
Współcześnie to komplement.
Mówi się tak o osobie – często artystce, aktywistce lub drag queen – która wzbudza podziw i inspiruje innych.
Pojęcie wywodzi się z kultury ballroom, gdzie „house mothers” opiekowały się członkami swoich domów.
Masc
Skrót od angielskiego słowa masculine („męski”).
Określenie osoby lub sposobu wyrażania siebie, który jest postrzegany jako bardziej męski.
Femme
Od angielskiego słowa feminine („kobiecy”).
Oznacza osobę lub styl wyrażania siebie kojarzony z kobiecością. Termin jest często używany zarówno przez lesbijki, gejów, jak i osoby niebinarne.
Butch
Określenie wywodzące się ze społeczności lesbijskiej.
Butch to najczęściej lesbijka lub osoba queer prezentująca bardziej męski sposób ubierania się, zachowania lub ekspresji płciowej.
Termin funkcjonuje od pierwszej połowy XX wieku i jest ważnym elementem historii kultury lesbijskiej.
Lipstick lesbian
Dosłownie „lesbijka w szmince”.
To określenie lesbijki o bardziej kobiecym stylu ubierania i wyglądzie. Powstało jako przeciwieństwo stereotypu, że wszystkie lesbijki wyglądają „męsko”.
Top
Osoba preferująca aktywną rolę podczas seksu.
Termin pochodzi z języka angielskiego i jest powszechnie używany głównie przez gejów, ale występuje również w innych społecznościach.
Bottom
Przeciwieństwo topa.
Oznacza osobę preferującą pasywną rolę podczas seksu.
Verse
Skrót od versatile.
Oznacza osobę, która nie ma jednej preferowanej roli seksualnej i czuje się komfortowo w obu rolach.
Side
Termin spopularyzowany w ostatnich latach.
Określa osobę, która nie preferuje seksu penetracyjnego, ale czerpie satysfakcję z innych form bliskości seksualnej.
HRT
Skrót od Hormone Replacement Therapy, czyli hormonalnej terapii zastępczej.
Binder
Specjalna kamizelka lub top używany głównie przez osoby transpłciowe i niebinarne do spłaszczania klatki piersiowej.
Od angielskiego słowa to bind – „wiązać”, „ściskać”.
Tucking
Technika ukrywania genitaliów stosowana przez część kobiet transpłciowych oraz osób wykonujących drag.
Nazwa pochodzi od angielskiego to tuck, czyli „schować”, „podwinąć”.
Packer
Miękka proteza noszona przez część transpłciowych mężczyzn lub osób transmaskulinicznych pod ubraniem, aby uzyskać bardziej męski wygląd sylwetki.
Camp
Styl oparty na przesadzie, teatralności i świadomym kiczu.
Camp od dziesięcioleci jest ważnym elementem kultury queer i sztuki drag.
Ballroom
Subkultura stworzona przez czarne i latynoskie osoby LGBT+ w Nowym Jorku.
To właśnie z ballroom wywodzą się takie pojęcia jak shade, read, serve, mother, house czy voguing.
House
W kulturze ballroom house to wybrana rodzina.
Jej członkowie wspierają się nawzajem, a grupą kieruje House Mother lub House Father.
Voguing
Styl tańca inspirowany pozami modelek z magazynu „Vogue”.
Powstał w nowojorskiej kulturze ballroom i z czasem zdobył popularność na całym świecie.
Enby
Fonetyczny zapis skrótu NB (non-binary).
To potoczne określenie osoby niebinarnej, szczególnie popularne w anglojęzycznym internecie.
Bi panic
Żartobliwe określenie sytuacji, w której osoba biseksualna czuje się jednocześnie zauroczona kilkoma osobami różnych płci i „nie wie, na kogo patrzeć”.
Termin narodził się w internetowych memach i dziś jest powszechnie rozpoznawalny w mediach społecznościowych.
Gay panic
W internetowym slangu oznacza nagłe zdenerwowanie lub zakłopotanie wywołane obecnością atrakcyjnej osoby tej samej płci.
Nie należy mylić tego określenia z historycznym terminem prawnym „gay panic defense”, który odnosi się do zupełnie innego zjawiska.
Język, który wciąż się zmienia
Język queer nie stoi w miejscu. Co jakiś czas pojawiają się nowe określenia, inne zmieniają znaczenie albo wychodzą z użycia. Duży wpływ mają na to media społecznościowe, kultura drag, ballroom i internetowe społeczności.
Nie każdy używa tych samych słów i nie każdy się z nimi utożsamia. Dlatego warto podchodzić do tego z otwartością i pamiętać, że najważniejszy jest szacunek wobec drugiej osoby. Znajomość tych pojęć pomaga lepiej zrozumieć ludzi, ich doświadczenia i kulturę, która od lat rozwija się na całym świecie.
Dziękujemy za przeczytanie! Dajcie znać, co sądzicie i jakie tematy chcielibyście zobaczyć w kolejnych artykułach.
Bibliografia
Ashley Mardell, The ABC’s of LGBT+, Mango Publishing, 2016.
Anneliese A. Singh, The Queer and Transgender Resilience Workbook, New Harbinger Publications, 2018.
Michael Bronski, A Queer History of the United States, Beacon Press, 2011.
GLAAD, Media Reference Guide, 10th Edition, 2016.
GLAAD, Glossary of Terms.
